Vücut bütünlüğünü bozan ve fonksiyon kaybına yol açacak şekilde kompozit doku kaybı olan hastalara form ve fonksiyon açısından iyileştime ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla uygulanan kompozit doku nakli ameliyatlarıdır.
Kompozit Doku Nakli Nakil Türleri Nelerdir?
Ekstremite nakli (el, kol, ayak, bacak),
Yüz ve saçlı deri nakli,
Üst solunum-üst sindirim yolları nakli,
Barsak nakli.
Bu sitede ülkemizde son yıllarda başarıyla uygulanan ve dünya çapında başarı gösteren kompozit doku türlerinden ekstremite ile yüz ve saçlı deri nakillerin hakkında merak edilen temel bilgilere yer verilmektedir.
Ekstremite Nakli
Ekstremite Nakli Nedir?
Ekstremite nakli, hayat kurtarıcı özellikte olmayan ancak zarar gören dokuya fonksiyon kazandırmak, kişinin yaşamının kendi başına idamesini sağlayabilmek ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla yapılan operasyonlardır.
Ekstremite Nakli Kimlere Yapılır?
Yanık, elektrik çarpması, travma gibi kötü huylu tümör dışındaki herhangi bir nedenle, bir ya da birden fazla ekstremite kaybı yaşayan, 18 ile 65 Yaş arasındaki hastalara nakil yapılabilir.
Ekstremite Nakli Gerektiren Durumlar Nelerdir?
1. Dirsekaltı seviyesinden amputasyon yapılmış çift kolu olmayan hastalara çift taraflı üst ekstremite (çift kol ya da el ) nakli yapılabilir.
2. Hastanın savunma sistemini baskılayıcı ilaç kullanmasını gerektiren başka bir bir solid organ nakli (böbrek, karaciğer vs..) uygulanması sözkonusu olduğunda dominant tarafa yapılması koşulu ile tek taraflı üst ekstremite nakli yapılabilir.
3. Hastanın bir kolu dirsek ile omuz hizası arası ampute diğer kolu dirsek altı seviyesinden ampute ise dirsek altı seviyesinden ampute olan tarafa tek taraflı üst ekstermite nakli yapılabilir.
4. Yukarıdaki belirtilen seviyelerden olmak şartı ile , hastada üst ekstremite yokluğuna ilave bir ya da iki alt ekstremite yokluğu mevcutsa diz altında kalan bölge için tek ya da çift taraflı alt ekstremite (ayak/bacak) nakli yapılabilir.
Ekstremite Nakli İçin Organ Kaynakları Nelerdir?
Ekstremite nakillerinin organ kaynağı sadece beyin ölümü gerçekleşmiş ve ekstremiteleri organ nakli için bağışlanmış vericilerdir.
Ekstremite Nakli İçin Kan Grubu Uyumu Gerekli Mi?
Nakli uygulanacak hasta ile verici adayı arasında kan grubu uyumu şarttır. Rh faktörü uyumu aranmaz. Uyum şartları şu şekildedir;
Alıcı Verici
A ise A ya da 0
B ise B ya da 0
AB ise A, B, 0, AB
0 ise 0
kan grubu olmalıdır.
Ekstremite Nakli İçin Doku Uyumu Gerekli Mi?
Ekstremite naklinde doku uyumu aranmaz. Ancak PRA (Panel Reaktif Antikor) gibi şiddetli organ ve doku reddine yol açabilecek durumların alıcıda olup olmadığı araştırılmalıdır.
Hasta Ekstremite Nakli Olmak İçin Ne Yapmalıdır?
Ekstremite nakli olmak için önce hastanın ekstremite nakli yapabilen bir kompozit doku nakli merkezine müracaat etmesi gerekmektedir. Merkeze başvuran hastanın 29.03.2011 tarih ve 13984 sayılı Kompozit Doku Nakli Yönergesi ve Kompozit Doku Nakli Bilimsel Kurulunun endikasyon listesi kriterleri gereğince tıbbi, sosyal ve psikolojik incelemesi yapılır. Hastaya yapılması gereken naklin süreçleri ve riskleri anlatılır. Daha sonra nakil yapılacak merkezin “Kompozit Doku Nakil Konseyi” tarafından hastanın nakil kriterlerine uygun olup olmadığı kararlaştırılır. Böylece konseyden olur karar alan hasta nakil adayı olarak bekleme listesine kayıt edilir.
Ameliyat Hazırlığı Nasıl Yapılır?
Ekstremite nakli bekleme listesine alınacak hastaya ; birden çok branşı ilgilendiren cerrahi öncesi görüşme, psikiyatrik değerlendirme, hematolojik ve mikrobiyolojik değerlendirme, anesteziyolojik değerlendirme, immünolojik değerlendirme ve psikososyal değerlendirmeyi, içeren incelemeler yapılır. İşlemler hakkında hasta ve hasta yakınına açıklama ve bilgilendirme yapılır ve onamları alını. Ameliyat sonrası yaşanacak olası süreçler hakkında bilgi verilir. Tüm bu incelemeler sonucu nakil hazırlığı tamamlanan ve konsey kararı olumlu olarak alınan hasta nakil adayı olarak bekleme listesine kaydedilir.
Ekstremite Bekleme Listesinde Sıra Nasıl Belirlenir? Nakil Olacak Hasta Seçimi Nasıl Yapılır?
Ülkemizde , beyin ölümü olan kişinin bağışlanan organ ve dokularının dağıtım kriterleri Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenmiştir. Bu kriterlere göre tıbbi açıdan en uygun hastaya en uygun organ ve doku adaletli bir şekilde dağıtılır. Ekstremite nakillerinde; alıcı ve verici arasındaki kan grubu uyumu ve cinsiyet uyumu en temel kriterlerdir. Bunların dışında cilt rengi uyumu, hastanın bekleme süresi gibi objektif verilere göre hasta seçimi yapılır. Bekleme listesinde ortalama bir bekleme zamanı konusunda kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Yapılan eşleştirmede temin edilen organ için uygun bir alıcı var ise nakil işlemi gerçekleştirilir.
Nakil Sonrası Hastayı Neler Bekliyor?
Ameliyatı takiben hastayı uzun hastanede yatış süresi, uzun süreli ilaç tedavisi ile ortalama iki yıl sürecek olan fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecine hasta ve yakınları hazırlıklı olmalıdır. Bu süreçte tedaviye uyulmadığı veya tamamlanmadığı takdirde nakledilen dokuların fonksiyon görmesi mümkün olamaz.
Ekstremite Nakli Olduktan Sonra Hastanede Yatış Süresi Ne Kadar?
Nakil sonrası hastayı uzun bir hastanede yatış süreci beklemektedir. Ameliyattan hemen sonra yoğun bakıma alınan hasta herhangi bir olağanüstü sorun yaşanmadığı takdirde bir hafta içinde yataklı servise alınır. Serviste ameliyat sonrası tıbbi tedavi ve fizik tedavi -rehabilitasyon süresi ortalama üç ay sürecektir. Hastaneden taburcu olduktan sonra ise ortalama iki yıl süren fizik tedavi rehabilitasyon gerekmektedir. Komplikasyon gelişmesi durumunda süreç uzayabilmektedir.
Ekstremite Nakli Sonrası Sürekli İlaç Kullanılacak Mı?
Nakli sonrası, vücut için yabancı olan bu dokunun reddedilmemesi için ömür boyu ilaç kullanılması gerekmektedir.
Ekstremite Nakli Olduktan Sonra Hasta Ne Sıklıkta Kontrole Gelir?
Hastanın, taburculuk sonrası ortalama iki yıl süren fizik tedavisi yanında ilk üç ay haftada bir, altıncı aya kadar üç haftada bir, ikinci yıla kadar ayda bir daha sonra da ömür boyu 2 ya da 3 aylık aralıklarla ayaktan poliklinik kontrolüne gelmesi gerekir Bu süreçte tespit edilen durumlara göre takip aralığını değiştirebilmektedir.
Ekstremite Nakli Sonrası Taburcu Olduktan Sonra Diyet Uygulaması Olacak Mı?
Nakli uygulanan kişilere taburcu olduktan sonra özel bir diyet uygulanmamaktadır. Ancak hastanın yeterli ve dengeli beslenmesi, aşırı kilo almaması önem taşımaktadır.
Ekstremite Nakli Sonrası Kişisel Hijyen Ve Enfeksiyondan Korunma Neden Önemlidir?
Nakil sonrası tüm organ ve doku nakillerinde olduğu gibi bu hastalarda da kişisel bakıma özen gösterilmelidir. Hastaya immünsupresif (bağışıklık sistemini baskılayan) ilaç tedavisi uygulanacağı için enfeksiyon riski olan kişi ve ortamlardan her zaman uzak kalınmalıdır. Özellikle ekstremite nakli olan hastalarda travmalardan sakınma, doktorunun önerisi dışında ağızdan ya da cilde uygulanan ilaç ya da ilaç dışı ürünlerin kullanımı ve güneşten korunma önem taşımaktadır.
Ekstremite Nakli Sonrası Hasta Çalışma Hayatına Dönebilir Mi?
Rehabilitasyon süreci başarı ile tamamlanıp nakledilen dokular fonksiyon kazandıktan sonra bu hastalardan öncelikle kendi yaşamlarını yardımsız sürdürebilmeleri beklenir. Ortalama iki yıl sonra ise nakledilen ekstremiteleri zarar görmeyecek biçimde hafif işlerde çalışabilmesi mümkündür.
Ekstremite Nakli Sonrası Hasta Spor Yapabilir Mi?
Hastanın doktorunun ve fizyoterapistin uygun göreceği spor dalları yapılabilir.